Ernst Lalleman exposeert zijn project ‘Wie zijn wij’

Een prachtige dwarsdoorsnede van de Haagse samenleving in 1959. Een tijdsbeeld waar je als bezoeker als het ware ingetrokken wordt. Zo schetst de van oorsprong Pijnackerse documentairefotograaf Ernst Lalleman de expositie ‘Foto Americain/Wie zijn wij’, die tot en met 24 april te zien is in het Fotomuseum in Den Haag. 234 kleurenportretten, die in 1959 en 1960 zijn gemaakt in fotostudio Americain in de Haagse Wagenstraat, die eind jaren tachtig zijn opgedoken toen Lalleman zeven dozen met grootheid kleurennegatieven kreeg, gevonden in een pand in Den Haag dat door krakers was uitgewoond.

Lalleman is in de afgelopen jaren intensief bezig geweest met de bijzondere collectie. Eerst hadden de dozen dertig jaar lang ergens bij hem in de kast gelegen. “Toen ik ze in 1989 bij toeval in handen kreeg, had ik wel gezien dat het grootbeeld kleurennegatieven waren van portretten van onbekende mensen. Maar ik kon er toen niet zoveel mee: digitaliseren kon toen nog niet. Een paar jaar geleden heb ik eens goed gekeken wat er precies in die dozen zat. Toen begon ik de waarde ervan pas te begrijpen.”

“Hoe meer van de foto’s ik digitaliseerde, hoe meer ik onder de indruk raakte. Het zijn heel grote negatieven, 17 bij 10 centimeter. Hoe groter je opnamevlak, hoe meer detail je ziet. En ze waren nog in perfecte staat. Elk puistje en elke kalknagel zie je op de foto’s. Een kleurenpracht: heel indrukwekkend.”

Verraste reacties

De fotograaf, die al jaren in Barcelona woont en werkt, zag het als een uitdaging om te proberen de identiteit te achterhalen van de mensen die zich zoveel jaren geleden in de Haagse studio hadden laten fotograferen. Hij kreeg aardig wat publiciteit en publiceerde foto’s uit de collectie op Facebook. Dat leverde een stroom van reacties op van mensen die een kennis, een familielid en soms ook zichzelf herkenden. “Veel verraste reacties natuurlijk. Dat heeft veel verhalen opgeleverd. Het mooiste vond ik dat twee Indische meisjes die toen hun foto in 1959 werd genomen een jaar of vier, vijf oud waren en die mij een foto stuurden van hun hele gezin op een vliegtuigtrap, anderhalf jaar later, toen ze op het punt stonden om naar Amerika te emigreren.”

Inmiddels is de identiteit achterhaald van vijftig van de 234 personen uit de bijzondere fotocollectie. Drie van hen is Lalleman gaan opzoeken, om hen opnieuw te fotograferen en om te horen hoe het hen in het leven is vergaan. “Als documentairefotograaf vind ik het altijd leuk om zulke verhalen te vertellen. In dit geval wilde ik weten hoe deze mensen zich verhouden tot de originele foto van destijds, hoe hun leven er nu uitziet en welke plaats dat oude beeld nog in hun huidige leven heeft. Dat leverde prachtige gesprekken op. Ik heb die allemaal opgenomen, dus ik heb uren aan audio, waaruit ik mooie quotes heb kunnen halen die ik nu voor de tentoonstelling kon gebruiken.”

Voor de tentoonstelling in het Fotomuseum werkte Lalleman samen met Renate Boer, een bekende vormgever die vaker werkt aan exposities. De originele foto’s zijn op de tentoonstelling allemaal te zien in een soort tijdslijn. Ook foto’s die later zijn gemaakt, waaronder de drie die Lalleman persoonlijk heeft bezocht, zijn er te zien, samen met het verhaal van de ge├»dentificeerde mensen.

Juist Indische mensen lieten zichzelf
in die tijd graag portretteren

“Toen ik enkele van die mensen opnieuw ging fotograferen wilde ik er in elk geval iemand bij hebben van Indische afkomst. Maar dat bleken ze haast allemaal te zijn. Niet zo gek natuurlijk in Den Haag. Juist Indische mensen lieten zichzelf in die tijd graag portretteren, om de foto’s op te kunnen sturen naar hun familie in Indonesi├ź. Dat is ook bijzonder: je ziet dus ook als het ware de onthechting van al die gezinnen die hier naartoe hadden moeten verhuizen.”

Onschuldiger

Wat Lalleman ook opvalt is dat de personen die zich lieten fotograferen heel ongedwongen en volgens hem ‘echter’ op de foto staan. “Tegenwoordig is iedereen zich er erg van bewust als ze gefotografeerd worden. Toen was dat veel minder; mensen hadden ook nauwelijks foto’s van zichzelf, dus ze deden geen moeite om er op hun voordeligst op te staan. Ze waren veel onschuldiger daarin, dat speelde toen niet. Daarom spreken die foto’s ook zo aan.”

Rond de expositie in het Fotomuseum wordt momenteel een gidsje gemaakt, dat voor weinig geld in het museum te koop zal zijn. Maar er zijn al plannen om van het project ‘Wie zijn wij?’ een mooi boek te maken met essays van Wim Willems en een fotografische duiding over de collectie portretten. Aan dat boek wordt nog wel een tijdje gewerkt, dus het is nog niet bekend wanneer dat zal verschijnen.

‘Foto Americain / Wie zijn wij’ is tot en met 24 april 2022 te zien in het Fotomuseum Den Haag. Hier vind je meer informatie.